Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, bổ sung và hoàn thiện nhiều quy định liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan trong bối cảnh hoạt động sáng tạo ngày càng phát triển trên môi trường số.
Theo quy định, đối tượng quyền tác giả bao gồm các tác phẩm thuộc lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học.
Trong khi đó, đối tượng quyền liên quan đến quyền tác giả gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa và tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.
Những loại hình tác phẩm được bảo hộ
Nghị định 134/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 9/4/2026, sửa đổi, bổ sung Nghị định 17/2023/NĐ-CP, quy định chi tiết các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.
Trước hết là các tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và những tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác.
Nhóm này bao gồm tiểu thuyết, truyện vừa, truyện ngắn, truyện tranh, bút ký, ký sự, tùy bút, hồi ký, thơ, trường ca, kịch bản, công trình nghiên cứu văn hóa, văn học, nghệ thuật, khoa học và các bài viết khác.
Tác phẩm được thể hiện bằng chữ nổi dành cho người khiếm thị, ký hiệu tốc ký hoặc những ký hiệu có chức năng thay thế chữ viết mà tổ chức, cá nhân có thể hiểu và sao chép cũng thuộc phạm vi được xem xét bảo hộ.
Bài giảng, bài phát biểu và các bài nói khác được thể hiện bằng ngôn ngữ nói cũng được bảo hộ khi đã được định hình dưới một hình thức vật chất nhất định, chẳng hạn được ghi âm, ghi hình hoặc thể hiện bằng văn bản.
Tác phẩm báo chí được xác định là tác phẩm có nội dung độc lập, cấu tạo hoàn chỉnh, gồm các thể loại như phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại báo chí khác được đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc phương tiện khác.
Âm nhạc, sân khấu, điện ảnh và nhiếp ảnh
Tác phẩm âm nhạc thuộc diện bảo hộ khi được thể hiện dưới dạng nốt nhạc trong bản nhạc hoặc bằng các ký tự âm nhạc khác, không phụ thuộc vào việc tác phẩm đã được trình diễn hay chưa.
Tác phẩm sân khấu bao gồm chèo, tuồng, cải lương, múa, múa rối, múa đương đại, ba lê, kịch nói, opera, kịch dân ca, kịch hình thể, nhạc kịch, xiếc, tấu hài, tạp kỹ và các loại hình nghệ thuật biểu diễn khác.
Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự là những tác phẩm có nội dung được thể hiện bằng chuỗi hình ảnh động liên tiếp hoặc hình ảnh do thiết bị kỹ thuật, công nghệ tạo ra, có hoặc không có âm thanh và hiệu ứng.
Tuy nhiên, khái niệm tác phẩm điện ảnh không bao gồm các bản ghi hình nhằm phổ biến tin tức trên dịch vụ phát thanh, truyền hình hoặc không gian mạng; chương trình biểu diễn nghệ thuật; trò chơi điện tử; bản ghi hoạt động của một hoặc nhiều người hay chương trình thực tế.
Tác phẩm nhiếp ảnh cũng thuộc đối tượng được bảo hộ, gồm hình ảnh thế giới khách quan được tạo ra trên vật liệu bắt sáng hoặc bằng phương pháp hóa học, điện tử và các phương pháp kỹ thuật khác. Ảnh có thể có hoặc không có chú thích.
Tác phẩm mỹ thuật, thiết kế và kiến trúc
Tác phẩm mỹ thuật bao gồm các sản phẩm hội họa, đồ họa, điêu khắc, nghệ thuật sắp đặt và những hình thức nghệ thuật đương đại khác.
Trong đó, hội họa có thể gồm tranh sơn mài, sơn dầu, tranh lụa, bột màu, màu nước, giấy dó; đồ họa gồm tranh khắc gỗ, khắc kim loại, tranh cổ động, thiết kế đồ họa; điêu khắc gồm tượng, tượng đài, phù điêu, đài và khối biểu tượng.
Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là tác phẩm có đường nét, màu sắc, hình khối và bố cục mang tính hữu ích, có thể gắn với một đồ vật được sản xuất thủ công hoặc công nghiệp.
Nhóm này gồm hình thức thể hiện của biểu trưng, bộ nhận diện, bao bì sản phẩm, nhân vật; thiết kế thời trang, thiết kế trang trí, tạo dáng sản phẩm, thiết kế nội thất, ngoại thất mang tính mỹ thuật.
Tác phẩm kiến trúc được bảo hộ gồm bản vẽ thiết kế công trình, tổ hợp công trình, thiết kế nội thất, cảnh quan và công trình kiến trúc đã được xây dựng.
Ngoài ra, họa đồ, sơ đồ, bản đồ và bản vẽ liên quan đến địa hình, công trình khoa học hoặc kiến trúc cũng thuộc các loại hình tác phẩm được bảo hộ.
Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian
Pháp luật cũng bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian, gồm nghệ thuật ngôn từ và các loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống.
Các loại hình này có thể bao gồm chèo, tuồng, cải lương, múa rối, dân ca, làn điệu âm nhạc, điệu múa, dân vũ, trò chơi dân gian, lễ hội, hội làng và các hình thức nghi lễ dân gian khác.
Những đối tượng không được bảo hộ quyền tác giả
Bên cạnh các tác phẩm được bảo hộ, Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định một số đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.
Cụ thể, tin tức thời sự thuần túy đưa tin không được bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, bài báo có sự đầu tư về nội dung, cách thể hiện, phân tích hoặc bình luận vẫn có thể được xem là tác phẩm báo chí.
Văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính, các văn bản khác thuộc lĩnh vực tư pháp và bản dịch chính thức của những văn bản này cũng không thuộc phạm vi bảo hộ.
Ngoài ra, quy trình, hệ thống, phương pháp hoạt động, khái niệm, nguyên lý, số liệu, ý tưởng, khẩu hiệu và tên tác phẩm khi tồn tại độc lập không được bảo hộ quyền tác giả.
Việc một đối tượng thuộc loại hình tác phẩm được liệt kê không đồng nghĩa mọi sản phẩm đều mặc nhiên được bảo hộ. Tác phẩm phải do con người trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ và được thể hiện dưới một hình thức nhất định theo quy định pháp luật.
